Eğitim: Doğduğumuz andan ölüme kadar olan süreçtir. Eğitim kurumlarına bakılırsa aile, yakın akraba/akran grupları, okul öncesi, ilkokul, üniversite, is…
Eğitim yasam boyu sürer.
Eğitim istendik davranış değişikliklerini destekler. Eğitimin işlevleri, bireyin toplumsallaşmasını sağlar,
yasadığı toplumdaki değerleri ve kuralları öğretmeyi amaçlar. Eğitim/öğretim belli bir plan
dahilinde kasıtlı olarak yapılan eğitimdir.
Formal Eğitim: Önceden hazırlanmış bir program çerçevesinde, planlı ve amaçlı olarak, öğretim yoluyla yapılan eğitime formal eğitim denilmektedir. Formal eğitim, örgün ve yaygın eğitim olmak üzere iki
şekilde gerçekleştirilmektedir. Örgün eğitim, belli bir yas grubundaki bireylere, ilgili
eğitim sisteminin önceden tespit edilmiş amaçlarına uygun olarak hazırlanmış eğitim programlarıyla
okul ortamlarında düzenli olarak verilen eğitimdir. Üç boyutu vardır;
_ Belli bir yas grubunda olan öğrencilerden oluşması,
_ Önceden belirlenmiş amaçlara uygun eğitim programı olması ve
_ Yetenek düzeylerinin normal dağılım göstermesi (homojen olması)
_ Okul ortamında düzenli bir eğitimin yapılmasıdır.
Yaygın eğitim ise, örgün eğitim sistemine hiç girmemiş, bu sistemin herhangi bir kademesinde
bulunan veya bu kademelerinden birinden ayrılmış kişilere ilgi ve ihtiyaç duydukları alanlarda verilen bir eğitimdir.
İnformal Eğitim: Formal eğitim gibi belli hedef ve davranışları olmayan, planlı ve programlı
olarak yapılmayan bir eğitimdir. İnsanların sokakta, evde, işyerinde kısacası yasamın içinde gelişi güzel bir şekilde öğrendikleri bilgiler İnformal eğitim olarak adlandırılmaktadır. İnformal eğitimde tesadüfilikte olabildiği için, bilgiler her zaman için eğitsel bir değere sahip olmayabilir.
Program Geliştirme Surecini Etkileyen Eğitim Felsefesi Akımları
Daimicilik
(Oğretmen Merkezli)
_ Felsefi akım Realizm
_ Eğitimin amacı, sağlam karakterli doğru insanlar yetistirmek
_ Akıllı birey ustun zekalılar yetistirilmelidir
_ Oğretmen, öğrencilerin dusunmelerine yardımcı olur
_ Evrensel ve entelektuel eğitim
_ Eğitim programlarının iceriğinin klasik eserlerden olusmasına onem verir.
Esasicilik
_ Felsefi akım Realizm, İdealizm
_ Eğitimin amacı, kulturel mirasın aktarılmasıdır
_ Oğretim sıkı tutulmalı ve disiplinli bir surec
olusturulmalı ve oğrenciler zorlanmalı
_ Geleneksel oğretim yontemleri kullanılır (ezber…)
_ Oğrenmeyi sıkı ve zorlayıcı bir cabayla acıklar
_ Oğrencilerin zihinsel gelisimi sağlanmalıdır.
_ Temel beceriler, okumayazma, temel konular (Fen, Tarih)
İlerlemecilik
(Oğrenci Merkezli)
_ Felsefi akım Pragmatizm
_ Eğitimin amacı,
demokratik ve sosyal
yasamı gelistirmek
_ Oğrenme sureci,
oğrencilerin ilgi ve
yeteneklerini
merkeze alır oğrenci
aktiftir
_ Eğitim (okul)
yasamla ic ice
olmalıdır.
_ Ust duzey zihinsel
beceriler gelistirilir
_ Okul, oğrencileri
yarıstırmaktan cok
isbirliğine
ozendirmelidir.
_ Humanistlik eğitim,
radikal eğitim
reformu.
Yeniden Kurmacılık
_ Felsefi akım
Pragmatizm
_ Eğitimin amacı,
toplumu değistirmek,
yeniden
yapılandırmak,
gelistirmek
_ Demokratik bir
toplum yaratma
amaclanır
_ İlerlemeciliği bir adım
one goturur
_ Okullar sosyal ve
politik sorunları
cozmek icin vardır.
_ Toplumsal
değismenin temel
sorumluları okullar ve
oğretmenlerdir.
Program Gelistirmenin Tarihi Temelleri:
Sofistler goze bakmaktadır. Sofistler sayesinde eğitim
felsefeden ayrılmıstır.
Taba ve Tyler program gelistirmede akılcı, mantıklı ve sistematik bir
yaklasım izlemistir.
Program Gelistirmenin Toplumsal Temelleri: Oğretim-eğitim programlarının oğeleri toplumsal
temellere uymak zorundadır, ters dusmemelidir.
Program Gelistirmenin Felsefi Temelleri:
Felsefe bizlere her zaman her konuda idealini
savunuyor. Felsefe bir eğitim programının kendi icinde tutarlı olmasını yardımcı oluyor.
Program Gelistirmenin Psikolojik Temelleri:
Ders süreleri psikolojiden yararlanılarak
belirlenmektedir. Eğitimin nasıl yapılacağına dair ders sureleri/sınıfın fiziksel durumu bunların
hepsi psikolojiden temellerden faydalanılır.
Program Gelistirmenin Ekonomik Temelleri: Her gelistirilen program ekonomiye bağlıdır.
Oğrenimi teknolojik destekli yapmalıyız bunun maddi kaynağı olmalı. Koc/Bilgi/Sabancı
universiteleri felsefe vb. bolumu yoktur sebebi ise toplumda bu tarz kalifiye elemanlara ihtiyac
yoktur. Piyasadan talep yoktur.
Program Gelistirme:
Okul icinde ve okul dısında milli eğitimin ve okulun amaclarını etkinliklerle
gerceklestirmek uzere duzenlenen icerik ve etkinlik ve değerlendirmeye yonelik koordine cabaların
tumu. Hedef, icerik, oğrenme – oğretme sureci ve değerlendirme oğeleri arasındaki dinamik iliskiler
butunu.
Eğitim Programı: Bir eğitim kurumunun cocuklar, gencler ve yetiskinler icin sağladığı milli
eğitimin ve kurumun amaclarının gerceklestirilmesine donuk tum eğitim faaliyetleri. Oğrenene,
okulda ve okul dısında planlanmıs etkinlikler yoluyla sağlanan oğrenme yasantıları duzeneği de
diyebiliriz.
Oğretim Programı: Bir dersin okulda ve okul dısındaki oğretimi ile ilgili tum etkinliklerinin
duzenlendiği yapıdır. Bir derste oğrencilerin ulasacağı hedefleri, hedeflerin kapsadığı davranısları,
davranısları kazandırmak uzere duzenlenecek eğitim durumlarını ve davranısların ne derece
kazanıldığını ortaya koyabilecek sınama durumlarını kapsayan gelismeye acık ve cok yonlu
etkilesim icinde olan oğeler butunudur. Oğretim programının kapsaması gereken uc temel oğe,
hedefler, eğitim durumları ve değerlendirmedir. Oğretim programının oğretme- oğrenme surecine
en onemli katkısı; oğretim surecinin etkinliğini artırmasıdır.
_ Program gelistirme operasyonel bir surectir. Buradan program gelistirme ile uygulamanın ic ice
olduğu anlasılmaktadır.
_ Program gelistirme oldukca kapsamlı bir surectir. Program gelistirme ile diğer tum faktorlerin
goz onune alınması gerekir.
_ Program gelistirmede devamlılık denilince sosyo – kulturel ve bilimsel verilerin ısığı altında
sureklilik gostermesidir.
_ Program gelistirme bir arastırma surecidir. Program gelistirmenin objektif verilerin elde
edilmesini sağlayan uygulamalı bir arastırma surecini gerektirdiği anlasılmalıdır.
Program Gelistirmenin Asamaları
1. Program gelistirme komisyonu olusturma
2. Calısma planı hazırlama (komisyon icin)
3. İhtiyac analizi yapma
4. Aday hedefleri belirleme
5. Aday hedefleri kesinlesmis hedefler haline getirme ve davranıssal tanımlamaları yapma
6. İcerik secme ve orgutleme
7. Eğitim durumlarını, oğrenme yasantılarıyla belirleme
8. Değerlendirme durumlarını (olcme ve arac yolları) belirleme
9. Programı deneme (uygulama)
10. Program değerlendirme
11. Program duzeltme ve sonucu raporlastırma.
Program Gelistirme Surecinin Planlanması
1. Grup: Program Karar ve Koordinasyon Grubu
_ Milli Eğitim Bakanlığı temsilcileri
_ Program gelistirme alan uzmanı (universite)
_ Oğretmen orgutlerinin temsilcisi
_ Konu alanı uzmanları ve temsilcileri (okullardan ve universiteden alan oğretmenleri, kamu
kurum temsilcisi, isci-isveren temsilcisi, meslek odası birliği temsilcisi.
_ Veli ve oğrenci temsilcileri
2. Grup: Program Gelistirme Calısma Grubu
_ Program gelistirme uzmanı
_ Eğitimde olcme ve değerlendirme uzmanı
_ İlgili konu – alanı uzmanları (universiteden)
_ İlgili konu – alanı oğretmenleri
3. Grup: Program Danısma Grubu:
_ Eğitim felsefecisi, Eğitim Psikoloğu, Eğitim Sosyoloğu, Eğitim Ekonomisti, Eğitim Denetcisi,
Eğitim Teknoloğu, Okul Yoneticisi, İletisim Uzmanı
Eğitim – Oğretim Programının Denenmesi (Uygulanması)
_ Uygulamanın Planlanması: Denemenin yapılacağı zamanı ve yeri belirlemek ve uygulamanın
on hazırlığını yapmak.
_ Uygulama Okullarının, Yoneticilerin, Oğretmenlerin ve Oğrencilerin Belirlenmesi:
Deneyimli yoneticilerin, oğretmenlerin belirlenmesi ve uygun oğrencilerin belirlenmesi.
_ Programın Tanıtılması: Denenecek programın ilgili birimlere ve kisilere tanıtımının
yapılması.
_ Programın Uygulanması ve Değerlendirilmesi: Değerlendirme calısmaları icin bilgi toplama.
Verilerin analizi ve değerlendirme yapma.
Programın Değerlendirilme Amacları
_ Programın hedeflerine ulasma duzeyine belirleme.
_ Programın etkililiğini belirleme.
_ Programdaki aksaklıkların hangi oğe ya da oğelerden kaynaklandığını belirlemek ve gerekli
duzeltme calısmalarını yapmak.
_ Eğitim programlarının gelistirilmesinde değerlendirme planı, program uygulanmaya
konulmadan once hazırlanmalıdır.
Program Gelistirme Yaklasımları
A) Derslere Gore Duzenlenen Program Yaklasımı (İdealizm ve Realizm felsefelerini referans
alır ozetle Daimicilik ve Esasiciliği savunur, oğretmen merkezlidir). Eğitim programında icerik en
anlasılır sekilde duzenlenerek, her boyutuyla oğrencilere hazır bir sekilde sunulmasıdır.
1. Konu alanı yaklasımı: Dersi asamalı sekilde anlatım. Evrensel değerleri ve doğruları kapsayan
konular uzmanlar tarafından belirlenerek oğrencinin yas, sınıf ve gelisim ozelliklerine gore
duzenlenir. Temel kaynak kitaptır oğretim sunus yoluyla yapılır. Dersler ve konular birbirinden
bağımsızdır.
2. Genis alanlar yaklasımı: Benzer ozellik tasıyan bilgi, beceri ve duyguları kapsayan konular ve
alanların bir araya getirilmesidir. Birbirini ilgilendiren bilgilerin ve etkinliklerin bir disiplinde
toplanması yaklasımıdır. Orneğin; Sosyal Bilgiler dersi Tarih, Coğrafya, Vatandaslık Bilgisi
gibi alanlarının birlesiminden olusmustur. İcerik yayılır.
3. Korelasyon desen yaklasımı: Ders anlatılırken farklı derslerden/alanlardan yararlanma. Toplu
oğretim modeline (bir ders ya da etkinlik merkezde, diğer dersler ve etkinliklerde buna paralel
olarak duzenlenir) gore yapılan program gelistirme yaklasımıdır. İlkoğretimin birinci
kademesinde mihver ders (Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler, Fen Bilgisi) merkezde ve ifade ve
beceri dersleri (Turkce, Matematik, Muzik) bunun cevresinde olarak iliskisel duzenlenir.
4. Disiplin alan yaklasımı: Konunun uzman oğretmeni konuyu dar tutar. Kendi disiplin
kavramlarından dısarı cıkmaz.
B) Aktiviteye Dayanan Program Yaklasımı (Pragmatizm felsefesini referans alır. İlerlemecilik ve
Yeniden Kurmacılık eğitim felsefesellerini savunur, oğrenci merkezlidir yani isbirlikci bir oğrenme
soz konusudur). Oğrenmenin ancak oğrencinin oğrenmeye katılması ile gerceklesebileceğini
savunan, oğretimin devamlı ilgiler uzerine bina edildiği bir programdır.
1. Etkinliğe dayalı program yaklasımı: Oğrenci merkezli yaklasımdır. İcerik ve oğrenme
yasantıları oğrencilerin ilgi, yetenek ve ihtiyaclarına gore belirlenir. Program esnektir. Onceden
yapılandırılmamıstır. Oğrenciye gore duzenlendiği program gelistirme yaklasımı. Doğruya ya
da gerceğe, oğrencilerin kendi cabaları ile etkinliklerle ulasılır.
2. Teknolojik yaklasım: Teknolojinin eğitim ile birlikte kullanılması gerektiğini savunur.
3. Fonksiyonel yaklasım: Eğitim iceriğinin oğrencinin hayatında ise yarayacak bilgilerle
donatılmıs olması gerektiğini savunur.
4. Humanist yaklasım: Moslow eğitim iceriğinin oğrencilerin ihtiyaclarını duzenlenmesini
savunmustur. Eğitimde her turlu karar bireye aittir ve eğitim oğrenci merkezli olmalıdır.
5. Acık uclu yaklasım: Hedefleri, iceriği, eğitim durumlarını, değerlendirmenin kısacası her seyin
oğrencilerin karar verdiği bir uygulamadır.
C) Problem Merkezli Program Yaklasımı
(Yeniden kurmacılık eğitim felsefesi hakim) Bireyin
ve toplumun yasantılarına etki eden sorunları ve cozme yollarını ele alır.
1. Sosyal surec ve yasantılara dayalı program: İnsanlar toplu olarak yasadıkları icin toplum
sorunların cozumleri de eğitim iceriğinde yer almalıdır.
2. Cekirdek (core) program: Oğrencilerin icinde bulunduğu sosyal konumlara gore sahip
oldukları ya da karsılastıkları sorunların cozumune yonelik eğitim yapılması gerektiğini
savunmustur. Birbiriyle iliskili bilgi alanlarının mantıklı olarak organize edilip ve belli bir
iceriğe dayalı olarak, grup tarafından kabul edilmis ihtiyacların oğrenciler ve oğretmenler
tarafından planlanmıs etkinlikleri on plana cıkaran program yaklasımıdır.
Program Gelistirme Modelleri
Taba Modeli (Tumevarım yontemi kullanılır, Amerika’da yaygın)
(Programın hangi ihtiyaclara (Hedef)
cevap vereceği)
(oto kontrol yapılır, geriye donulerek sınanır)
Tyler Modeli (İhtiyac analizi yok ve icerikten bahsetmiyor)
(Suzgecler)
Eğitim Felsefesi
Eğitim Ekonomisi (Aday
hedefler belirlenir) Oğrenme Psikolojisi (Kesinlesen hedefler)
Eğitim sosyolojisi
(nasıl oğretileceği) (değerlendirme)
Hedef: Yetistirdiğimiz insanda bulunmasını istediğimiz eğitim yoluyla kazandırılabilir nitelikteki
ozelliklerdir. Hedeflerin belirlenmesinde toplum, birey ve konu alanın gereksinimleri dikkate
alınmalıdır.
Hedefler uc duzeyde ele alınmaktadır: (Dikey Boyut)
_ Uzak Hedef: Ulkenin politik felsefesini yansıtan ve en genel hedeflerdir. Toplumda hakim olan
politik felsefeyi yansıtır. (Yasalarla belirtilmez, yazısızdır). Fonksiyonu, yon gostermek, eğitim
2. Amacların
belirlenmesi ve
sınıflandırılması
3. İceriğin
secimi
duzenlenmesi
5. Neyi, nasıl
değerlendireceğinin
belirlenmesi
4. Oğrenme yasantılarının
secimi ve duzenlenmesi
(İcerik)
3. Oğrenme yasantılarının
sağlanması, duzenlenmesi,
yonlendirilmesi
4. Oğrenme yasantılarının
değerlendirilmesi
1. İhtiyacların
belirlenmesi
2. Amacların
kesinlestirilmesi
1. Olası genel
amaclar
6. Program oğelerinin
sırasının ve
iliskilerinin kontrolu
www.egitimfakultesi.net = Ücretsiz Kpss Dershanesi
hizmetlerinin amaclarını belirtmektedir. Eğitimin isgorusunu (gorevlerini) belirtir. (Politik
felsefe, yazılı değil) Politik felsefemizi yansıtır; fonksiyonu yon gostermek, eğitim
hizmetlerinin amaclarını belirtmektedir. Ortaya konan uzak hedef, eğitimin genel hedefi
saptanırken, yonumuzu tayin etmememizi sağlar.
_ Genel Hedefler: Bir okulun isgorusunu yansıtan hedef turudur. (Yasalarla belirtilir, yazılıdır).
Belli bir eğitim kesiminin ya da okulun genel hedefidir. Genel hedeflerde, eğitimin urunu olarak
yetismesi istenen ideal insanın niteliklerinden olusur. Oğretim kurumlarının
değisimi/farklılasması genel hedefleri değistirir. Orneğin; anaokulunda ki genel hedefler ile
universitedeki genel hedefler ister istemez farklılık gosterir. Aynı zamanda okulun turu de genel
hedefleri de değistirebilir. Orneğin; meslek lisesindeki genel hedefler ile oğretmen lisesindeki
genel hedefler farklıdırlar. (Okulun eğitim felsefesi, yazılıdır). Ulkenin eğitim felsefesini
yansıtır.
_ Ozel Hedefler: Bir derse ait oğrencide kazandırmayı amacladığımız hedefler. Bir disiplin ya da
calısma alanı icin hazırlanır. Belli bir ders ya da kurs icin saptanacak ozel hedeflere ornek teskil
eder. Belli bir oğrencinin yetistirilmesi icin yapılacak faaliyetlerin (Dersle alakalı)
kararlastırılmasında ve değerlendirilmesinde alanın hedefler, o isteki ozel hedeflerdir.
(Yatay Boyut) Bilissel Hedefler: Bloom tarafından gelistirilen ve Bloom taksonomisi olarak
bilinen sınıflama bilissel alanı altı duzeye ayırmaktadır. Bilgi, kavrama, uygulama, analiz, sentez,
değerlendirme. Asamanın en altında yer alan bilgi basamağı en alt duzeydeki zihinsel sureci, en
ustteki değerlendirme ise en ust duzeydeki zihinsel sureci icermektedir. Ayrıca ustteki her basamak
alttaki basamaklara dayalıdır. Orneğin; bilgi ve kavrama duzeyindeki davranısları kazanamayan bir
birey uygulama duzeyindeki davranısları yapamaz. Son yıllarda taksonomiye getirilen en onemli
elestirilerden birisi de bu acıklamaya yoneliktir. Cunku kitap yazmayan ya da sinemada rol almayan
birisi de kitap ya da sinema elestirmenliği yapabilmekte, yani sentez yapmadan değerlendirme
duzeyinde davranısta bulunabilmektedir. Bireylerin zihinsel surecleriyle ilgili olarak, okuduğunu
anlaması, problem cozmesi, kavram bilgisi gibi ozellikleri kapsar. Bireylerin zihindeki kimyasal
bilgi kodlamasıyla ilgilidir. Orneğin; carpım tablosunu bilme, eğitim ve oğretim arasındaki iliskiyi
acıklama, Turkiye’nin coğrafi bolgelerini sıralama.
1. Bilgi: Belli bir konuda, alanda bilgi sahibi olma, olmaya calısma. Ucgenin konusunu bilgisini
bilme/bilmeye calısma.
2. Kavrama: Oğrendiği konuda kendi cumleleriyle ifade etme. Okuduğu paragrafa baslık, ana
dusunce bulma. Ucgenin ic acılarıyla alakalı bir teoreme ornek verme. Bir teoremi kendi
cumleleriyle acıklama.
3. Uygulama: Var olan bilgiyi yeni karsılasılan bir soruna cozme, bilgiyi kavradıktan sonra yeni
bir problem cozumunde kullanma. Verilen bir ucgen sorusunu formul kullanarak cozme.
4. Analiz: Butunu parcalara ayırma. Okuma parcasını, tarih, yer, kahramanları, olaylarına gore
inceleyebilme. Geometrik sekilleri sınıflandırmak.
5. Sentez: Orijinallik, ozgun bir butun meydana getirme. Geometri cozum yontemleriyle ilgili yeni
bir yol bulma.
6. Değerlendirme: Artık bir geometrik terimle ilgili yargıya varılabilir, yorum yapılabilir, elestire
bilinir.
Bilissel Hedef Alanları (Oğretmen Merkezli)
Duzeyi Tanımı Ornekler
1. Bilgi _ Onceden oğrenilenleri hatırlama
tanıma, bilme.
_ Bir bolgenin tanımını soyleyebilme.
Bolgenin ozelliklerini acıklama. Unitede
gecen kavramlar bilgisi.
2. Kavrama _ Bilgiyi yorumlama, kendi cumleleri
ile ifade etme, verilenleri bir
durumdan diğerine (grafiği
sozcuklerle acıklama) cevirme.
Yordayabilme. Bir eserden yazarın
amacını yordayabilme. Belli bir
alandaki verileri yorumlarken
uygun sınırlamalar yapabilme.
İngilizce dersinde verilen Turkce
bir cumleyi İngilizce karsılığına
cevirmesi.
_ Tablo okuyabilme. Okuduğu paragrafa bir
baslık, ana dusunce bulma. Bir bolgenin
tanımını kendi sozcukleriyle soyleme.
Bolgenin ozelliklerini gerekceleriyle soyleme
_ Toplumsal olgularla ilgili sozel, sayısal,
simgesel verileri tablolastırma da bir
kavramadır. Bir kavrama ornek verme.
_ Coğrafya dersinde belli baslı doğa olayların
sonuclarını kestirebilme.
3. Uygulama _ Oğrenilenleri yeni bir durumda
kullanma, genel bir kavramı bir
problemin cozumune uygulama
_ Bir sorunun uygulama
basamağındaki bir davranısı
olcebilmek icin oğrenciden yeni bir
problem cozebilmesi beklenir.
Kurallara uygun bir cumle yazma.
_ Var olan bilgiyi yeni karsılasılan bir soruna
cozme. Oğrendiği bir ilkeyi yeni
problemlerin cozumu icin kullanabilme.
Oğrencilerin oğrendiklerini transfer edebilme
ve yeni problemlerin cozumunde
kullanabilme gucudur. Matematik dersinde
bir ucgenin alanını hesaplama.
4. Analiz _ Parcalarına ayırma, parcalar
arasındaki iliskileri bulma ve
butunu olusturan kuralları analiz
etme.
_ Okuma parcasını bolumlere ayırma. Osmanlı
devletini donemlerine gore inceleme. İki
konunun benzerlik ve farklıklarını bulma.
5. Sentez _ Yeni bir butun olusturmak icin
parcaları bir araya getirme, yeni
fikirler ekleyerek yeni bir sey
yaratma.
_ Kisinin bir orijinal fikir, yeni bir sey parca
olusturma. Kurallara uygun bir komposizyon
yazma
6. Değerlendirme _ Bir urunu gorunusu ic ve dıs
olcutlere gore elestirme.
_ Takdir etme, karsılastırma, sonuc cıkarma,
elestirme, ozetleme, destekleme. İzlediği bir
filmi, elestirebilme. Bolgenin ozelliklerini
yorumlama
Duyussal Hedefler: Bireylerin bir konuya, etkinliğe veya nesneye ilgi duyması, olumlu tutum
sahibi olması gibi ozellikleri kapsar. Sevmek, kendini adamak, ilgi duymak gibi duyusal
ozellikleridir. Orneğin matematik dersine ilgi duyma, Ataturk’u saygı duyma, vatanını, milletini ve
bayrağını sevme, ulke sorunlarına duyarlı olma.
1. Alma: Bir oğrencinin felsefeye karsı istekli olması, oğrenciyken bile felsefe derslerini
kacırmaması. Basın yayın organlarında yer alan felsefe haberlerini bir dikkatli izleme.
2. Tepkide Bulunma: Felsefeye karsı yapılan olumsuz elestirilere kızma, tepkide bulunma.
Tolkien hayranı birisinin Tolkien’in eserlerine yapılan elestirilere kızması. Cevresindeki doğal
guzellikleri korumaktan zevk alan bir birey.
3. Değer Verme: Partneri ya da aile toplantılarını ekerek felsefe toplantılarına, seminerlerine
gitme. Cebindeki son parayı felsefe dergilerine, kitaplarına yatırma.
4. Orgutleme: Felsefeyle alakalı derneklere, web sitelerine uye olma. Bir topluluğun uyesi
5. Kisilik Haline Getirme: Cevresi, arkadasları tarafından felsefeci, filozof olarak gorulme.
Duyussal Hedefler: (Oğrenci merkezlidir. Oğrencilerin ilgileri, isteklileri, beklentileri,
ihtiyaclarına yonelik hazırlanır) Duyussal alan ilgi, tutum, ozguven, sevme, hosgorulu olma,
zamanı etkili kullanma vb. duygu ve davranıs bicimlerini ve eğimlerini kapsamaktadır. Ayrıca
oğrendiğini uygun zamanda kullanıp kullanmadığını dikkate almaktadır.
Duzeyi Tanımı Ornekler
1. Alma _ Cevredeki belli bir uyarıcıya _ Oğretmenin konusmasını
www.egitimfakultesi.net = Ücretsiz Kpss Dershanesi
dikkat etme, duyarlı olma,
tepkide istekli olma.
_ Almaya istekli olus.
dikkatli dinleme. Muzedeki bir
resme dikkatli bakma. Tolkien
hayranı birinin Tolkien ilgili
cıkan haberleri dikkatli bir
sekilde okuması.
2. Tepkide Bulunma _ Uyarıcıyı arama ve onem
verme, tepkide uysal olma,
tepkide istekli olma ve
tepkiden zevk alma.
_ Cevreci birisinin cevreyi
kirletenlere kızması. Fanatik
birisinin kendi takımına
yonelik elestirilere kızması.
3. Değer Verme _ Değeri adanma, değere
kabullenme.
_ Kız arkadasıyla bulusma
yerine mac izleme ya da mac
izleme yerine muzeye gitme.
Cevreye atılan copleri toplama.
4. Orgutleme _ Değerle orgutlenmislik. _ Bir sanat dergisine/web
sitesine abone olma. Cevreci
birinin Greenpeace uye olma.
5. Kisilik Haline Getirme _ Nitelenmislik, olus. _ Arkadasları arasında bir sanat
asığı olarak tanınma. Diğer
insanlar arasında cevreci
olarak gorulme. Grup
etkinliğinde isbirliğine uyum
gosterme.
Devinimsel (Psiko-motor) Hedef Alanları: Bireylerin bir konu ya da alanla ilgili eylemler dizisini
kapsar. Kas ve sinir sistemi koordinasyonu ile ortaya cıkan davranıslardır. Beceri duzeyindeki
davranıslar bu bolumde yer alır. Orneğin; resim yapma, guzel siir okuma, voleybolda pas atma,
bisiklete binme, yuzme.
1. Uyarılma: Bir cafede garsonluk yapan bir garsonun barmen olmak istemesi. Barmeninin yaptığı
isleri gozlemlemesi o isi yapabileceğini dusunmesi. Barmenden, hareketlerinden etkilenerek
barmen olmaya karar vermesi.
2. Kılavuzla Yapma: Bara gecen garson bir sure barmenle birlikte calısarak espressonun
coppuccinhonun vb. nasıl yapıldığını oğrenmesi.
3. Beceri Haline Getirme: Garsonluktan barmenliğe terfi eden arkadasımız artık kendine has bir
yontem gelistirir. Artık cafenin barmenidir. Cafede servis elemanı olarak adlandırılmaz barmen
olarak adlandırılır. Artık yeni barmenimiz isinin ehli olmustur birinin gozetimi olmaksızın
barmenliği yerine getirmektedir.
4. Oruntu: Barmen arkadasımıza bir kahve siparisi gelir fakat o kahve icin kullanılan viski
kalmamıstır bu durumda barmen arkadasımız viski ile yapılması gereken kahveye likor katarak
yapmıstır yani duruma uydurmustur. Baska bir ornek vermek gerekirse; Ay’a gitmekle
gorevlendirilen bir astronot Ay’a gitmek icin dunya uzerinde yapay yer cekimi olmayan
ortamlar calısması gibi.
5. Yaratma: Butun bir yaz cafede barmen olarak calısan arkadasımız butun bir yazı ice tea ve kola
icerek gecirir. Bu durumdan da baya sıkılmıstır. Bir seyler yapması gerekir o da kendisine ait bir
soğuk kahve yapmayı planlar. 2 olcek espressoyu cimbalide suzdukten sonra shakerda sut ve
karamelli dondurma ve azıcıkta baileys katarak karıstırır. Olusan bu
yeni soğuk kahveye hoca special adını verir. Artık barmen arkadasımız kendisine ait bir icecek
uretmistir. Yani yaratmıstır.
Devinimsel (Psiko-motor) Hedef Alanları:
Duzeyi Tanımı Ornekler
1. Uyarılma _ Bilginin gozlenebilmesi,
algılama, bedensel hazır
olma.
_ Ehliyet almak isteyen
birisinin surucuyu
gozlemlenmesi. Yuzmeyi
oğrenmek isteyen
birisinin yuzen bireyleri
gozlemesi.
2. Kılavuzla Yapma _ Bir rehberle oğrenme _ Yuzme oğrenmeye
calısan birisinin oğretmen
ile calısması.
3. Beceri Haline Getirme _ İstenilen nitelikte ve surede
yapma
_ Ehliyet kursuna gidip
sofor olan birisi.
_ Bilgisayarda kelime islem
programını kullanma.
4. Oruntu (Duruma uydurma) _ Adapte etme, transfer etme
_ Basketbol da edindiği pas
atma becerilerini, hentbol
da uygulayan bir birey,
oğrendiği bilgiyi duruma
uydurmustur.
_ Durumun gerektiği
sekilde uydurma.
_ Karlı bir yolda araba
kullanan surucu.
5. Yaratma _ Uretme, yaratma, sentez _ Kendine ait bir sey
olusturabilme. Yeni bir
konuda deney yapabilme.
Yuzme oğrenen bireyin
kendine has bir teknik
gelistirmesi.
Hedefleri saptarken su noktaları goz onunde bulundurmak gerek:
_ Hedefler oğretmenin değil, bir oğrenme etkinliğinin sonunda oğrencinin ulasacağı ozellikleri
yansıtmalıdır. Yani oğretmene değil oğrenciye donuk/yonelik olmalıdır.
_ Hedeflerin ulasılabilirlik olması gerekir. Oğrencilerin sene sonunda hedeflere ulasılabilir olması
gerekir. Ulasılabilirlik; bir oğretmen oğrencilerinde temel bilgisayar becerisini gelistirmek
istiyorsa ve okulda da bir tane bile ya da yeteri kadar bilgisayar yoksa o zaman o oğretmenin
ulasmak istediği hedef ulasılabilirlik ilkesine uymaz. Okulun imkanları da bu konuda onemlidir.
Oğrencilerin sosyo – ekonomik duzeyi bile etkili.
_ Ekonomiklik ilkesi; cok istenilen bir durum değildir. Bir hedef ifadesiyle oğrenciye birden cok
davranıs kazandırılıyorsa ekonomiklik ilkesine girer.
_ Ayrıca hedefler herkes tarafından aynı bicimde anlasılmalı, acık ve secik olmalıdır.
_ Yasantıya donuk olmalı. Hedefleri yasam alanını icinden secmek yasama yakınlık ilkesi ile
ilgilidir. Oğrenciyi hayata hazırlamalı. Kullanıslık ilkesidir. Oğrencinin hayatta karsılasacağı
sorunlara kafasında somut fikirler olusmasına yardımcı olmalıdır.
_ Binisiklik ilkesi; birden cok hedef ve hedef ifadesi eğer aynı davranısa yoneliyorsa binisiklik
adı verilir. Orneğin; felsefe hocası ahlak ve siyaset felsefesini anlatırken oğrencide sorgulayıcı
bir tutum kazanması istemesi gibi. İki ayrı hedef aynı amaca hizmet etmesi.
_ Kaynısıklık; bir hedefi oğrenciye kazandırılmak istenirken baska bir dersin hedefinden, dersten,
konudan ve uniteden yararlanıyorsak kaynısıklık ilkesini girer.
_ Hedef cumlesinin sonunda “bilgisi, becerisi, gucu, yeteneği, olus, ilgililik, farkındalık,
hosgorululuk” gibi sozcuklerden biri bulunmalıdır.
_ Hedefler oğrenci davranısına donuk olarak ifade edilmelidir.
_ Hedefler oğrenme surecini değil, oğrenme urununu yansıtmalıdır.
_ Konu baslıkları hedef olmaz, cunku bu tur anlatımlar davranısa donusturulemez.
_ Hedefler kapsamlı ve aynı zamanda sınırlı olmalıdır. Bu anlamda hedefler bir tek davranısa
değil, davranıslar grubunu ifade ederken diğer yandan da tek bir ozellik gostermelidir.
_ Hedeflerin hangi icerikle ilgili olduğu belirtilmelidir.
_ Hedefler binisik olmamalı, tamamlayıcı yanı bitisik olmalıdır.
www.egitimfakultesi.net = Ücretsiz Kpss Dershanesi
_ Hedefler birbirlerini desteklemeli, bir ders icin yazılan hedefler kendi icinde mantıksal acıdan
tutarlı olmalıdır.
_ Hedefler ayrılan sure dikkate alınarak daraltılabilir veya genisletilebilir.
_ Hedefler gozlenebilir davranıslara donusturebilir nitelikte olmalıdır.
_ Oğrencinin hazır bulunusluğuyla erisebilir olma.
İcerik
Eğitim programının ikinci oğesi iceriktir ve “hedeflere ulasmak icin oğrencilere ne
oğreteceğiz?” sorusunun cevabını verir. İcerik, eğitim hedeflerine ulasmak icin oğrencilere
oğretilmesi planlanan unite ve konuların duzenlenmesi, seklinde tanımlanabilir. Amaclanan
hedeflere ulasmak icin ne oğretileceği sorusu iceriğe aittir. Kesinlikle hedeflere bağlı olarak
yapılmalıdır. İcerik cağdas değerlere uygun olmak zorundadır. Bilgileri bağımsız bir sekilde
sıralanmamalıdır. İcerik belirlenirken dikkate alınması gereken olcutler; yeterlik, anlamlılık,
ilgililik, yararlılık, oğrenebilirlik, ekonomiklik.
İcerik secme ve duzenleme ilkeleri:
_ İcerik hedef davranıslara gore duzenlenmelidir; bu duzenleme yapılırken hedefin duzeyi ve
taksonomik asaması goz onune alınmalıdır.
_ İcerik cağdas, bilimsel, sanatsal ve felsefi bilgiye uygun olmalıdır; icerik bilimsel bilgilere,
sanatsal kuramlara ve felsefi bilgi ve yaklasımlara ters dusmemeli, onları kapsamalı ve onlarla
tutarlı olmalıdır.
_ İcerik eğitim sisteminin temele aldığı felsefe ve eğitim felsefesine gore secilip
duzenlenmelidir; eğer eğitimin temele aldığı felsefe idealizm ve onun eğitime yansıması olan
Daimicilik ise, icerik aklı kurallara uygun olarak kullanmak, mutlak ve değismez doğrular
olmalıdır. Temel alınan felsefe Realizm ve onun eğitime yansıması olan Esasicilik ise, icerik
doğal ve toplumsal gercekler ile kulturel değerler olmalıdır. Temele alınan felsefe Pragmatizm
ve onun eğitime yansımaları olan İlerlemecilik ve Yeniden Kurmacılık ise, icerik demokratik bir
yasam tarzı, bilimsel yontem ve her turlu bilginin değiseceğini benimsetmek olmalıdır.
_ İcerik oğrencinin hazırbulunusluk duzeyine uygun olmalıdır; hazırbulunusluk oğrencinin
eğitim ortamına getirdiği bilissel, duyussal ve psiko motor alandaki yeterlilikleri ve bunlarla
ilgili alt yapısıdır. İcerik oğrencinin hazır bulunusluğuna uygun olmalı, hazır bulunusluğun
uzerinde ya da altında bir duzeyde olmamalıdır.
_ İcerik somuttan soyuta doğru duzenlenmelidir; icerik duzenlenirken en somut konulara
baslarda en soyut konular da sonlarda olmalı icerik ilerledikce soyutlasmalıdır. Boylelikle
oğrencilerin ilk karsılastıkları icerik somut ve somut konuların soyut konulara oran daha
anlasılır olacağından, oğrencilerin icerikle ilgili olumsuz bir tutum gelistirmesi onlenmis olur.
(Oğrencinin gelisim ozelliklerine bakılırsa boyle olmalı)
_ İcerik basitten karmasığa doğru duzenlenmelidir; icerik duzenlenirken unite ve konulardan
en basit olanlara en once en karmasık olanlara da sonra yer verilmelidir. Boylelikle oğrencilerin
ilk karsılastıkları icerik basit daha cabuk oğrenilebilir nitelikte olacağından, oğrencilerin icerikle
olumsuz motivasyon gelistirmesi onlenmis olur.
_ İcerik yakın cevre ve zamandan uzak cevre ve zamana doğru duzenlenmelidir; icerik
duzenlenirken bireyin yakın cevresinden ve kendi yasam gerceklerinden baslanıp, giderek
uzaklasan ve bilmediği yasantılar ve durumlara yer verilmelidir.
_ İcerik kolaydan zora doğru duzenlenmelidir; icerik duzenlenirken en kolay bilgiler en once,
en zor bilgiler de en sona gelecek sekilde duzenlenmeli yani bilgiler icerik ilerledikce
zorlasmalıdır. İlk once kolay bilgilerle karsılasılan oğrencide konulara ve derse karsı daha iyi
motive olur.
_ İcerik soyutlama ilkesine uygun duzenlenmelidir; icerikte verilmek istenilen ana fikir acık,
yalın ve anlasılır bir bicimde metnin ya basında ya da sonunda belirtilmelidir. Bu tur icerik
oğrenci tarafında daha kolay oğrenilir.
_ İcerik duzey ilkesine uygun duzenlenmelidir; icerik asamalı ve birbirinin onkosulu olacak
sekilde sıralanmalıdır. Boyle yazılmıs icerikte bilgilerin oğrenilmesi ve hatırlanması daha kolay
olmaktadır.
_ İcerik sema ilkesine uygun hazırlanmalıdır; icerik kisinin kendi oğrenme semasını kurmasını
olanak sağlayacak sekilde esnek bir anlayısla duzenlenmelidir. İceriğin ana ve alt baslıkları
birbiriyle iliskili ve anlamlı olmalıdır. Cunku bireyler yeni bilgileri kendi anlatım bicimleriyle
oğrenirler.
_ İcerik Vardama ilkesine uygun duzenlenmelidir; icerik oğrencinin elde ettiği bilgi ve
becerilere dayanarak gecmisi ve geleceği kestirmesine olanak vermelidir. Bunun icin icerikte,
“…….ya uymazsak neler olur?, …..nın nedeni nedir?” gibi konuların anlatıldığı baslıklar
bulunmalıdır. Vardama; ileriyi gorme, tahmin etme, yordama yapma.
_ İcerikte alıstırma durumları olmalıdır; her icerikte bolum baslarında, sonlarında ya da unite
sonlarında o icerik aracılığıyla ile kazandırılması beklenen hedef davranısları yoklayan sorular
olmalıdır.
_ İcerik gorsel materyallerle desteklenmelidir; icerikte sunulan kavramlar, olgular, semboller,
sınıflamalar kısacası bilgi turleri, tablolar, sekiller, resimler, akıs diyagramları, haritalar,
grafikler vb. gorsel materyallerle desteklenmeli ve iceriğin somutlastırılması sağlanmalıdır.
_ İcerik oğrencilerin dusunme yeteneklerini gelistirecek sekilde duzenlenmelidir; icerik
oğrencilerin sadece ezbere oğrenebilecekleri sekilde değil; onların sorun cozme, elestirel
dusunme, yaratıcı dusunme ve yansıtıcı dusunme gibi becerilerini de gelistirici nitelikte
secilmeli ve duzenlenmelidir.
_ İcerik uygulanabilir sekilde secilip duzenlenmelidir; secilen iceriğin oğretilebilmesi icin
iceriğin gerektirdiği uygun arac – gerec ve fiziki kosulların mevcut olması gerekir. Cevre
sartları sağlanmamıssa bazı konuların icerikten cıkartılması gerekir.
_ İcerik oğrenciye fayda sağlayacak sekilde duzenlenmelidir; iceriğe dahil edilen konulardaki
bilgilerin oğrenci icin anlamlı ve faydalı olması gerekir.
_ Asamalılık: Turkce dersinde “kuralına uygun bir cumle yazabilme” hedefine uygun konular
verilmeden once cumlenin tanımını ve acıklaması verilmelidir.
İcerik Duzenlenmesinde Kullanılan Yaklasımlar
1. Doğrusal Programlama Yaklasımı: Birbiriyle ardısık sıralı, yakın iliskili ve zorunlu ya da
onkosul oğrenmelerin ağırlıklı olduğu konuların duzenlenmesinde doğrusal programlama
yaklasımı kullanılır. Bu yaklasım, ozellikle asamalılık ozelliği tasıyan dersler icin kullanılır.
Bir dersin konuları arasında asamalılık soz konusu ise bu icerik turu kullanılabilir. Orneğin;
Matematik dersinde oğretmen oğrencilere temel aritmetik becerileri kavratmadan havuz
problemlerine, geometri gibi ust duzey konulara gecemez.
2. Sarmal Programlama Yaklasımı: Konuların yeri ve zamanı geldikce tekrar tekrar oğretilmesi
soz konusu olduğunda bu duzenlemeden yararlanılır. Her konunun kendi icindeki konuları
arasında da bir ardısıklık soz konudur. Ozellikle dil oğretim programlarının iceriğini
duzenlemede bu yaklasımdan yararlanılmaktadır. Yabancı dil oğretim programlarının
iceriklerinde olduğu gibi konuların yeri ve zamanı geldikce tekrar tekrar oğretilmesi soz konusu
olduğunda “sarmal programlama yaklasımı” kullanılabilir. Konular arsında asamalılık ilkesi
olmasına gerek yok. Oğretmen eğer isterse gecmis konuların tekrar yapar. Orneğin; bir İngilizce
oğretmeni oğrencilerine ilk gun renkleri oğretir ikinci gun ise, nesneleri oğretir. Konular
arasında bir bağ yok. Oğretmen eğer isterse tekrar yapabilir.
3. Moduler Programlama Yaklasımı: Oğrenme uniteleri modullere ayrılır. Her modul kendi
icinde doğrusal, sarmal ya da farklı yaklasımla duzenlenebilir. Moduller arasında asamalı bir
bağ olması onemli değildir; onemli olan her modulun anlamlı bir butun olusturmasıdır.
(Moduller arasında asamalılık yok. Her bir modulde kendi icinde icerik duzenleme yaklasımları
ile duzenlenmelidir). İcerikler bağımsız. İcerik uniteler ayrılır, her unite kendi icinde doğrusal,
sarmal ya da farklı bir yaklasımla duzenlenir. Uniteler arasında asamalı bir bağ olması onemli
değildir.
4. Piramitsel Programlama Yaklasımı: Bu yaklasımda, ilk yılarda genis tabanlı konuların yer
alması, giderek uzmanlasmanın kucuk birimlerde olması ve daralması soz konusudur. Eğitimin
basında ve sonunda ne olacağı belli, her eğitim yılı arttıkca eğitim uzmanlasıyor. Esneklik soz
konusu değil. Basından sonuna kadar hangi derslerin oğretileceği belli.
www.egitimfakultesi.net = Ücretsiz Kpss Dershanesi
5. Cekirdek Programlama Yaklasımı: Ortak cekirdek konular, ilk oğrenilecek konular olarak
planlanır ve piramit yaklasımda olduğu gibi her oğrenci tarafından alınır. Bu cekirdek program
etrafında her oğrenci ilgi duyduğu alanlarda ders alabilir. Soz gelimi, Fen Bilgisi konuları
cekirdek programla, Fizik, Kimya, Biyoloji konuları da ilgi alanlarıyla alınır ve buna gore icerik
duzenlenmesi yapılır. Ortak bilgi ve becerilerin oğrenilmesinden sonra oğrencilerin istedikleri
dersleri secmesi. Orneğin; tıp fakultesinde butun oğrenciler 6 yıl ortak dersi goruyorlar daha
sonra herkes farklı alanlara yoneliyor daha sonra piramitsel program yaklasımda olduğu gibi
herkes uzmanlasıyor.
6. Konu Ağı Proje Merkezli Programlama Yaklasımı: Oğrencilere konuların ağı bir harita gibi
cıkarılıp verilir ve belli zamanlarda nerelerde olmaları gerektiği soylenir. Bu yaklasımda
konuların iceriğine oğrenciler kendi kendine ya da grup halinde karar verir. Konular kucuk
projeler olarak da belirlenir. Tamamen oğrenci merkezli. Oğrenciler, hangi konuya ne zaman
anlatacaklarına kendileri belirliyorlar.
7. Sorgulama Merkezli Programlama Yaklasımı: İcerik duzenlenmesi oğrencilerin sorunlarına
gore olusturulur. Bu yaklasım, oğrencilerin sorularına ve gereksinimlerine yanıt verme
gerekliliğini benimseyen felsefi goruse gore temellendirilir. Ozellikle ilkoğretim duzeyinde
oğrenci soruları cok değerli bir oğrenme yasantısı olusturabilir. Eğitim duzeyi yukseldikce daha
sınırlı ve ozel uzmanlık alanlarına iliskin sorulara gore programların icerikleri duzenlenir.
Orneğin; bir sehre doğu bolgelerinden cok goc olmussa o bolgede olusan ana dil sorununa
cozmeye yonelik bir icerik olusturmak akıllıca olur.
Belirtke Tablosu: Hedefle iceriği bir tabloda gorulmesini sağlar. Oğretmene sınav hazırlamada
kılavuzluk yapar. Belirtke tablosunda; hedefler, konu baslıkları, alt konu baslıkları, hedeflerin
duzeyi yer alır.
_ Hedef – İcerik iliskisini kurmak (konuların hangi hedef alanında gercekleseceğini belirlemek)
_ Dersin ozel hedeflerinin hangilerinin daha onemli olduğunu gostermek.
_ Programın hedeflerinin niteliğini belirlemek.
_ Olcme aracı icin uygun sorular gelistirmek.
_ Eğitim durumları (oğrenme yasantılarını belirlemek).
_ Oğretim surecinde belirtke tablosu kullanmanın en onemli islevi; hedef alanlarının hangi
oğrenme konularıyla iliskili olduğunu belirlemesidir.
Eğitim Durumları (oğrenim yasantıları)
Nasıl sorusuna yanıt verir. Belirlenen hedeflere dair iceriğin nasıl olusturulması gerektiğini
belirler.
_ Strateji, yontem ve tekniklerin oğretmen tarafından secilmesi
_ Hangi arac ve gereclerden yararlanılacağı belirlenmesi gerekir. Arac ve gerecler ders icinde
dikkatini ceker ve oğrenmeye guduler oğrenilenler kalıcı olur. Bir arac gerec dersin sadece bir
kısmında kullanılmalıdır tamamında değil. Arac gereclerin dezavantajları ise; maddi olarak
kulfetli, zaman alabilir ve oğrencileri tembelliğe iter arastırmacılıklarını koreltir. Arac – gerec
kullanmanın en onemli faydalarından biride, iletinin anlasılması icin ip ucları vermedir.
_ Eğitim ortamı, sınıfın kalabalık olması, ısık duzeni, sıcaklığı, duvarların boyası vb.
_ Oğretme – oğrenme etkinliklerinin planlamasının temel amacı, kalıcı oğrenmeyi sağlamasıdır.
_ Uc temel oğesi; oğrenci, oğretim programı, oğretim hizmeti.
Oğretim Hizmetinin Niteliğini Olusturan Değiskenler:
_ Donut – Duzeltme: Donut, oğrenme – oğretme surecinde oğrenciye oğrenmelerinin yeterli ya
da gosterdiği davranısın beklenen davranısa uygun olup olmadığının bildirilmesi islemidir.
Donut, geri bildirim de demektir. Geri bildirim, oğrenene kisinin oğrenme duzeyi hakkında bilgi
sahibi olması. Her turlu sınav sonucu donuttur. Donut su ise yarar; oğrenciye eksiklerini fark
etmesini sağlar.
_ İpucu: Oğrenme – oğretme surecinde oğrenmenin olusması icin oğretmenin en onemli gorevi,
oğrenciye oğrenmesinde yol gostermektir. Oğretmen bu gorevini oğrenciye cesitli ipucları
vererek yerine getirir. İpucları, oğrenciye oğrenme – oğretme surecinde neyi, nicin, nasıl ve ne
kadar oğreneceğini gosteren sozlu ve yazılı tum iletileri kapsar. İpucları; oğrencilere yeni
bilgiler verir, onceki oğrenilenleri hatırlatarak onceki oğrenilenler ile yeni oğrenilecekler
arasında iliski kurulmasını, dikkatin konuya toplanmasını ve dusunmeyi sağlar, oğrencileri
istenilen davranısı gostermeye yoneliktir. Oğretmen soru soracağı zaman kesinlikle tum sınıfa
sormalı. Soru da ipucu olmamalıdır. Soru herkesten tarafından cok rahat bir sekilde
anlasılabilmeli. Soru sorulduktan sonra tum sınıf dinlenmelidir. Eğer oğretmen sorduğu bir
soruda oğrenciler soruyu yanıtlayamıyorsa oğrencide var olan bilgiyi canlandıracak tarzda
ipucları vermeli. Oğretmen soruyu sorduktan sonra bir sure beklemeli eğer beklenen cevaplar
gelmiyorsa ipucu vermelidir ipucu, soru sorulduktan hemen sonra verilmemelidir. İpucları,
oğrencilerin gelisim duzeylerine ve oğrenme ozelliklerine gore soz, vurgu, soru, yazı, resim,
sekil, cizgi, renk, cizim, gosterim, harita, model, film, sembol, isaret, tarif, gibi cesitli aracılar
kullanarak farklı ipucları verir. Oğretmenin derste bir onceki konuda gecen bilgileri
hatırlatması, dersin sonunda gerceklesecek amacları ve davranıssal amacları belirtmesi, dersin
nasıl isleneceğini acıklaması, konuyla ilgili ornek vermesi, tahtaya resim veya sekil cizmesi,
soru sorması, kimi sozcukleri ve tumceleri farklı bir ses tonuyla soylemesi, tahtaya yazdığı
sozcuk ve tumcelerden bazılarının altını cizmesi veya baska bir renkle yazması, bir davranısı
gostermesi, uyarılarda bulunması gibi etkinlikler ipucu verme amacını tasıyan etkinliklerdir.
İletisim surecinde yer almayan bir oğedir. İpucu kullanmanın birinci etmeni; oğrenmeyi
kolaylastırmasıdır.
_ Oğrenci katılganlığı: Oğrencinin oğrenme oğretmen surecinde oğrenmesini sağlayacak bir
yasantı gecirmesi icin, kendisi icin hazırlanan oğretme durumunun oğeleriyle kendisine verilen
isaret ve acıklamalar doğrultusunda etkilesmesidir. Katılma dısarıdan gozlenebilecek bicimde
acık ya da dısarıdan gozlenemeyecek bicimde ortulu olabilir. Oğrencinin oğretmenin sorusunu
yanıtlaması, oğrenme konusuyla ilgili acıklama yapması, ornek vermesi, soru sorması, bir
okuma parcasında anlamını bilmediği sozcuklerin altını cizmesi, bu sozcuklerin anlamlarını
sozlukten bulması, haritada bir kentin yerini gostermesi, tahtada veya defterinde bir matematik
problemini cozmesi gibi etkinlikler oğrencinin acık katılımını gosterir. Buna karsılık, oğrencinin
oğretmenin sorusunun yanıtını zihninden bulmaya calısması, bir matematik problemini
zihninden cozmesi, oğretmenin soylediği bir tumceyi icinden tekrar etmesi gibi dıstan acıkca
gorulemeyen ve gozlenemeyen oğrenme cabaları ortulu katılmadır. Burada oğretmen oğrencileri
derse katmak icin oğrenci merkezli stratejileri secmelidir (isbirlikli oğrenme). Arac ve gerecler
kullanılmalı ve pekistirecler kullanılmalıdır.
_ Pekistirecler: Oğrencilerin oğrenme gudulerini artırır, dikkat ve cabaları oğrenmeye
yonlendirir, beklenen davranısların gosterilmesini ozendirir, boylece oğrencinin oğrenme
surecine etkin katılımını sağlar. İstenilen davranısı gorunme sıklığını artırmak ya da
istenilmeyen davranısın gorulme sıklığını azaltmak icin kullanılan yonergelerdir. Olumlu
pekistirecler, istenilen davranısın gorulme sıklığını artırabilmek icin bireyin hosuna giden
uyarıcının verilmesidir. Olumsuz ise, istenilen davranısın gorulme sıklığını artırabilmek icin
ortamdaki olumsuz olan uyarıcının cekilmesidir. Ceza; istenmeyen bir davranısın gorulme
sıklığını azaltmak icin verilen uyarıcılardır. Ceza bir davranısın hemen ortadan kalkmasına
neden olmaz. Orneğin; kopya cekmek yasaktır ve bir cezası vardır ama oğrenci fırsatını bulursa
kopya ceker. Trafik cezaları vardır ama insanlar fırsatını yakalarsa eylemi tekrarlar. Ceza
oğrenci katılganlığını artırmaz. Sadece sınıfta istenmeyen durumu ortadan kaldırır.
Oğrenme – Oğretme Surecinde Uyulması Gerekenler İlkeler
Okuldaki oğrenme ve oğretmenin gerceklesmesinde temel kosul olan oğrenci kaynaklı icsel
etmenler ile oğretmen kaynaklı olan dıssal etmenlerin baslıcaları sunlardır:
_ Oğrencinin oğrenmesini etkileyen yası, bedensel ve zihinsel gelisim duzeyi, genel yeteneği,
sağlık durumu, sosyo – kulturel kosulları gibi bireysel ozellikleri
_ Oğrencinin yeni oğrenmelerini kolaylastıran ya da olanaklı kılan bilissel nitelikli on
oğrenmelerinin duzeyi,
_ Oğrencinin oğrenmesini onemli derecede etkileyen oğrenme amacı ve gereksinimi, oğrenme
gudusu, oğrenmeye ilgi duyma, onem verme, dikkat etme, oğrenmeyle ilgili ozguveni gibi
duyussal ozelliklerinin olumluluk derecesi,
www.egitimfakultesi.net = Ücretsiz Kpss Dershanesi
_ Oğrenme – oğretme surecinde neyin, nicin, nasıl ve ne kadar oğrenileceğini ileten ipuclarının
(isaret ve acıklamaların) tum oğrenciler icin yeterli, acık, anlasılır, uygun, cesitli, dengeli ve
uygun sıklıkta olması,
_ Oğrenme – oğretme surecinde beklenen veya beklenene yakın davranısı gosteren oğrencilere
pekistirici uyarıcıların yerinde, zamanında, cesit ve sıklık yonunden dengeli ve oğrenci
niteliklerine uygun olarak verilmesidir,
_ Oğrenciye oğrenmesiyle ilgili zamanında ve yeterli duzeyde donut verilmesi ve oğrenme
eksikliklerini giderici yeterli ve uygun ek oğretme onlemlerinin zamanında alınmasını ve
uygulanmasıdır.
Değerlendirme (sınama durumları)
Hedeflere bağlı olarak olusturulur. Hedef davranıslarla oğrencilere ne oranda kazandığını
oğrenmek icin kullanılır. Uygulanan bir eğitimin basarılı olup olmadığının, basarılı ise ne duzeyde
ve hangi oğrenciler icin basarılı olduğunun bilinmesi gerekir. Basarı derecesinin bilinmesi
oğrencilerde meydana gelen davranıs değisikliklerinin olculup değerlendirilmesi ile olanaklıdır.
Sınama durumları, hedef ve davranısların gerceklesip gerceklesmediğini, gerceklestiyse ne duzeyde
gerceklestiğini, gerceklesmediyse nedenlerini belirlemek ve gerekli duzeltme, yenileme, gelistirme
calısmalarını yapmak amacıyla kullanılır. Program değerlendirme calısmalarının amacları:
_ Program değerlendirme calısmalarının temel amacı, programın hedeflerinin gerceklesme
duzeyini belirleme.
_ Oğretiminin etkinliğini belirleme. Programın temel boyutları arasındaki iliskiyi guclendirme.
_ Programın gelistirmesine olanak sağlama. Hedefleri ulasma duzeyini saptama
Oğretim Etkinliklerinin Planlanması
Planlama, onceden belirlenmis olan program amaclarına ulasabilmek icin hangi oğretim
etkinliklerinin secileceğini, bu etkinliklerin oğrencilere nicin ve nasıl yaptırılacağını, hangi yontem
ve teknik ve arac – gereclerin kullanacağını ve oğrenilenlerin nasıl değerlendireceğini onceden
tasarlama isidir.
Oğretimi Planlamanın Sağladığı Faydalar
_ Eğitimin kalitesini arttırır.
_ Eğitim – oğretim surecine yon verir, uygulamanın tutarlılığını sağlar.
_ Hedef – İcerik iliskisini ve uygun stratejiyi, yontem, arac – gerec belirlenmesini sağlar.
_ Oğretmene yol gosterir, oğretmen ve oğrencilerin oğretimi daha bilincli yonlendirmelerini
sağlar.
_ Değerlendirmenin gecerliliğini ve guvenirliliğini sağlar.
_ Konuların zamanını ve suresini duzenler.
_ Plana bağlı olarak ders yapılırsa sınıf icerisinde istenen ortam sağlanır.
Oğretimde Uc Tur Plan Turu Kullanılır:
1. Yıllık Plan: Bir oğretim yılı icin hazırlanan ve gerceklestirilmeye calısacak hedeflerin,
islenecek konuların, kullanılacak strateji ve yontemlerin ve değerlendirme esaslarının
belirlendiği ve zamana dağıtıldığı genel bir tasarıdır. Yıllık planda esneklik bırakılmalıdır bunun
nedeni ise iklim kosulları, doğal afetlerden dolayı okulların tatil olması. Yıllık planda yer alan
bolumler: Amaclar-hedefler, konular, yontem-teknikler, kaynak, arac-gerecler, deney, gezigozlem,
diğer zumre oğretmenlerle isbirliği, odevler ve konusu, değerlendirme, dusunceler.
2. Unite Planı: Bir unite icindeki oğrenme – oğretme etkinliklerinin bu uniteye ayrılan ders
saatleri icinde gerceklesecek bicimde sıra ve duzene konması amacıyla hazırlanan bir plandır.
Yıllık plana dayalı olarak dersin ozel hedeflerinden hangilerinin bu unitede gerceklestirilmeye
calısacağının, bu amacla hangi kritik davranısların oğretileceğinin, bu kritik davranıslarının
oğretilmesi icin hangi oğretme – oğrenme etkinliklerinden yararlanılacağı belirlenmeye calısılır.
Unite bilgileriyle iliskili konular ve etkinlikler butunudur. Unite planları birbirine yakın ve
iliskilendirilmis konuların belirli zaman icerinde bir butun olarak islenmesini sağlar.
3. Gunluk Plan (Ders Planı): Bir gunde yada bir derste yapılacak butun oğretim etkinliklerinin
tasarımının yapıldığı bir plandır. Ders planı oğretmene rehberlik eder. Aynı zamanda ders planı
esnek bırakılmalıdır. Sebebi ise oğrencilerin bireysel farkları olduğu icin. Gunluk plan uc ana
bolumden olusur. Gunluk plan hazırlamanın en onemli nedeni; oğretme-oğrenme surecinde
oğrencilere kazandırılması istenen icerik ile etkinliklerin mantıksal olarak gerceklesmesini
sağlama.
Giris: Oğretme sınıfa ilk girdiği zaman sınıfı guler yuzlu bir ifadeyle selamlamalıdır. Sınıftan
ayrılırken de iyi gunler vb. demelidir. Oğretmen konuya giris yapmadan once oğrencilerin
dikkatlerin cekmelidir. Bu amacla, soru sorabilir, beden dilini, ses tonunu kullanabilir. Gunluk
yasamdan ornekler vermelidir. Oğreteceği konuya motive etmelidir bu amacla, konunun nerede, ne
zaman, ne sekilde isine yarayacağını acıklamalıdır. Hedeften haberdar etmelidir. Onkosul bilgileri
hatırlatma. Onceki oğrenmelerin hatırlanması. Oğretmen, oğrencilerin derse karsı ilgilerini en ust
duzeye cıkarmak icin cesitli etkinlikler duzenleyip ise kosar bunu yaparak gudulemeyi sağlamıs
olur.
Gelisme: Anlatılacak konunun hangi strateji ve yontem ve teknikle anlatılacağı belirlenir. Bir
yontem dersin tamamında kullanılmamalı. Dağılan dikkatleri toplamak icin soru – cevap yontemi
kullanılmalıdır. Uygun pekistirecler de verilebilir. Oğretmen, oğretme-oğrenme ortamını
duzenlerken oğrencilerin bireysel farklılıklarını goz onunde tutmak zorundadır bunun icin ise
değisik yontem, teknik ve taktikleri ise kosmakla olabilir.
Sonuc: Bugun ne oğrendik diyerek konunun ozeti yapılmalıdır. Oğrencilerin kafasında bilgilerin
netlesmesi sağlanmalıdır. Oğrettiği konuyla ilgili ne oranda kavranıldığını olcmek icin oğrencilere
kitabınızdaki su soruyu cozun diyebilir. Butun bunlar yapıldıktan sonra sonraki derste hangi konuyu
isleyeceğini hangi arac – gereclerin kullanılacağı soylenmelidir.
Derste İzlenecek Asamalı Sıra ve Sonucları
1. Dikkat Cekme: Oğrenciler, konu alanına dikkatlice bakarlar ve oğrenmeye hazır hala gelirler.
Soru sorma, beden dili, ses tonu, gunluk yasamdan ornekler verme, derse arac - gerecle girme,
sekil, resim, grafik kullanma.
2. Guduleme: Oğrenciler, neden dersi dinlemek ve oğrenmek zorunda olduklarını anlarlar.
Konunun oneminden bahsetme, oğrenmeye istekli hale getirme, oğrenmeye oncelik verme,
konun nerede, ne zaman, ne sekilde isine yarayacağını acıklama. Dersin hedeflerini ve
konularını oğrencilere acıklamak ile oncelikle amacımız oğrencileri gudulemektir.
3. Gozden Gecirme: Oğrenciler, derste kazanacakları davranısların neler olduğunu bilirler.
Davranısların asamalı olarak nasıl gelistirildiğini gorurler.
4. Gecis: Oğrenciler, davranısları nasıl oğreneceklerini anlarlar.
5. Gelistirme: Oğrenciler, konuyla ilgili bilgi, zihinsel beceri kazanırlar ve yeteneklerini
gelistirirler.
6. Ozetler: Oğrenciler, ozetlenen ozel ve temel fikirler arasındaki iliskileri gorurler.
7. Yeniden Guduleme: Oğrenciler, oğrendiklerini nasıl kullanacaklarını kavrarlar.
8. Dersi Bitiris: Oğrenciler, dersi butunuyle kavrarlar.
